تویوتا شدن ایران‌خودرو خیال نشدنی و آرزوی محال نیست

کیفیت؛ محور اصلی تحول
ماهیت «تویوتا شدن» را پیش از هر چیز باید در نظام مدیریت کیفیت جستوجو کرد. تویوتا در صنعت خودروسازی بیش از آنکه صرفا یک برند باشد، نماد یک فرهنگ و راهبرد مدیریتی است. نظام تضمین کیفیت جامع که تویوتا را در جهان به شهرت رسانده، بر این اصل استوار است که کیفیت چیزی نیست که در انتهای خط تولید به خودرو اضافه شود؛ بلکه از مرحله طراحی، انتخاب قطعه و تامین‌کننده آغاز می‌شود.

کشاورز با تاکید بر این رویکرد، هدف ایران‌خودرو را تولید لوکس‌ترین خودروها ندانست و تصریح می‌کند: باید محصولاتی به‌روز، با قیمت مناسب، کیفیت قابل قبول و قابلیت اعتماد برای مصرف کنندگان تولید کنیم که شایسته نام ایران باشد. به باور او، رسیدن به جایگاه برندهایی مانند تویوتا مسیر دشواری است، اما هدف تولید محصولی است که از نظر کیفیت، اعتمادپذیری و ارزش اقتصادی مورد پذیرش مشتریان باشد و از نظر دوام و پایداری زبان‌زد شود.

موانع پیرامونی؛ مانعی بر سر تحقق آرمان
با این حال، آرش محبی‌نژاد، دبیر انجمن صنایع همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان کشور، با نگاهی واقع‌بینانه به چالش‌های فراروی این هدف اشاره می‌کند. او بر این باور است که «تویوتا شدن ایران‌خودرو خیال نشدنی و آرزوی محال نیست و شدنی است»، اما تحقق آن منوط به فراهم شدن شرایط پیرامونی و رفع موانع ساختاری فراتر از اراده درون‌بنگاهی است.

محبی‌نژاد با اشاره به تجربه حضور خودروسازان بین‌المللی در ایران تاکید می‌کند که این شرکت‌ها نیز مشمول دخل‌وتصرف‌ها، تغییر مواضع و سیاست‌های متزلزل و سلیقه‌ای و بعضا اشتباه صنعت خودرو شدند و متاسفانه خودروهای رده‌یک تولید دنیای خود را به ایران نیاوردند. 
او دخالت بی‌رویه نهادها و ارگان‌های مختلف، عدم وجود تمرکز در سیاست‌گذاری و فقدان یک سیاست واحد توسعه صنعتی برای خودرو را از جمله موانع جدی می‌داند و هشدار می‌دهد که حتی اگر تویوتا نیز امروز به ایران بیاید، نمی‌تواند خودرویی با همان کیفیت تولید ژاپن یا چین را در ایران تولید کند.

شرط تحقق؛ تغییر رفتار نهادهای حاکمیتی از تصدی گری و دخالت به هدایت و نظارت
محبی‌نژاد راه‌حل را در تغییر رویکرد مجموعه عوامل دولتی، مجلس و قوه قضائیه می‌داند؛ به جای دخالت و تصدی‌گری، این نهادها باید به سیاست‌گذاری و هدایت راهبردی روی آورند و نظارت بر عملکرد کلان را در دستور کار قرار دهند. 
او بر این باور است که خودروسازان بزرگی نظیر تویوتا و بنز نیز از جایی شروع کردند که شاید حمایت خاص دولتی نداشتند، اما «دخالت دولتی هم نداشتند» و نقشه راه بلند مدت توسعه صنعتی در کشورشان مشخص و قابل اعتماد بود. بعبارتی رشد یک صنعت مثل خودروسازی به محیط مناسب و باثبات کسب و کار خودش نیاز دارد. از نگاه او، بدون حل مسائل پیرامونی، دستیابی به این هدف کار سخت و دشواری خواهد بود.

نقش دیپلماسی و ارتباطات بین‌الملل
محبی‌نژاد در ادامه به نقش اساسی ارتباطات بین‌الملل و دیپلماسی در این مسیر اشاره می‌کند و تعامل با سایر کشورها، دسترسی به فناوری روز، استفاده از کارشناسان خبره و بهره‌مندی از دانش فنی و تکنولوژی روز را از جمله ملاک‌های تحقق «تویوتا شدن» برمی‌شمارد.

چشم‌انداز پیش رو
می‌توان گفت «تویوتا شدن ایران‌خودرو» یک برنامه صنعتی چندوجهی است که در صورت تحقق، می‌تواند صنعت خودروی کشور را متحول کند. اما این تحول در گرو دو عامل کلیدی است. نخست، تغییر نگرش درون‌بنگاهی و تمرکز بر کیفیت، سرمایه انسانی و فرهنگ سازمانی و دوم، ایجاد بستر مناسب پیرامونی از طریق رفع دخالت‌های سلیقه‌ای، تمرکز سیاست‌گذاری، بهبود دیپلماسی اقتصادی و فراهم کردن امکان بهره‌مندی از فناوری‌های روز جهان. در سایه هماهنگی این دو عرصه است که ایران‌خودرو می‌تواند از شعار «تویوتا شدن» به تحقق عینی آن در کیفیت محصول و خدمات گام بردارد.